Bul mobil menyu orni/ testing....


    Белеўли – Уллы Жипек жолындағы бийбаҳа естелик (фото)
    Белеўли – Уллы Жипек жолындағы бийбаҳа естелик (фото)
    Фото: Белеўли кәрўан сарайы

    Шексиз Үстирт тегисликлеринде бир неше мың жыллардан берли түрли дәўирлерге тийисли тарийхый ўақыялар менен тәбият ҳәдийселерин үнсиз бақлап киятырған археологиялық естеликлер көплеп табылады. Солардың бири Орайлық Азияны Төменги Волгабойы ҳәм Қубла-батыс Европа мәмлекетлери менен тутастырып келген, Уллы Жипек жолының бир тармағында жайласқан Белеўли кәрўан сарайы болып табылады.
    Белеўли – Уллы Жипек жолындағы бийбаҳа естелик (фото)

    Фото: Белеўли жанындағы жаўын суўы жыйналатуғын терең тақырлық

    – Орта әсирлерде Арал-Каспий аралығы, Үстирт тегислиги тек көшпели қәўимлер жайласқан шөл болып ғана қоймаған, ал бул аймақтан регионаллық байланыстағы әҳмийетке ийе кәрўан жоллары да өткен, – дейди тарийх илимлериниң докторы, профессор Муҳаммед-Шәрип Қыдырниязов. – Орайлық Үстиртте XIII-XIV әсирлерде қәлиплескен Уллы Жипек жолының тармағы Алтын Орда, Темурийлер дәўиринде жоқары раўажланған әҳмийетли саўда жолы болды.

    Белеўли кәрўан сарайы усы әҳмийетли саўда жолында әсирлер бойы қарым-қатнасықлар байланысы ушын хызмет етип келген.

    Белеўли – Уллы Жипек жолындағы бийбаҳа естелик (фото)
    Фото: Сардоба

    Белеўли кәрўан сарайы Қарақалпақстан Республикасының Қоңырат районы Жаслық посёлкасынан арқа-шығыста 67 км узақлықта жайласқан. Кәрўан сарай әтирапында қудықлар, суў сақлағышлар, қурылыс таслары шығарылатуғын карьерлер ҳәм орта әсир, жаңа дәўир қойымшылықлары бар. Қойымшылықлардағы қулпы таслар, жазыўлар, тасқа ойылған нағыслар жақсы сақланған. Бул естелик комплекси тарийхымыз ҳаққында бийбаҳа мағлыўматлар береди.

    Белеўли – Уллы Жипек жолындағы бийбаҳа естелик (фото)
    Фото: Сардоба

    Илимпазлардың атап өтиўинше, орта әсир, жаңа дәўир жазба дәреклеринде Белеўли естелиги ҳаққындағы мағлыўматлар жүдә аз. Бирақ марокколы уллы саяхатшы Ибн Баттута өзиниң «Саяхатнама» (1333-жыл) шығармасында: «Сарайшадан Гурганжға (Гөне Үргениш) шекем түйеге қосылған арбаларда келиў мүмкин. Үстирттиң төменги тегислигинде ҳәр еки ямаса үш күнлик аралықта қоныў орынлары бар. Оларда қудықлар жайласқан. Қудықларда жаўын менен қар суўлары жыйналады» – деп мағлыўмат береди. Буннан тысқары италиялы саўдагер Франческо Пегелотти 1342-жылы саўда жумысларына бағышланған «Саўдагерлерге әмелий көрсетпе» деп аталған шығармасында да олар келген саўда кәрўаны «Сарайшадан Үстирт – Гурганж бағдарында түйе арбаларда 20 күнде жетип барды» делинеди. Үстирт тегислигиндеги кәрўан сарайлар Испанияда дүзилген «Каталония атласы», ағалы-инили Пициганилердиң картасында (XV әсир) латынша атамаларда ушырасады. Кейин ала бул кәрўан жолының тармағы «Ноғай жолы» атамасы менен белгили болған.

    Белеўли – Уллы Жипек жолындағы бийбаҳа естелик (фото)

    Белеўли естелик комплексинде биринши мәрте 1946-1947-жыллары археолог Сергей Толстов тәрепинен археологиялық бақлаўлар өткерилген. Естеликтеги биринши стационар қазыў жумысларын өткен әсирдиң 80-жылларында нөкисли археологлар Юра Манылов, Муҳаммед-Шәрип Қыдырниязов, Базарбай Қайпановлар алып барған.

    Белеўли – Уллы Жипек жолындағы бийбаҳа естелик (фото)

    – Қазыў нәтийжелери Ибн Баттутаның барлық мағлыўматларын тастыйықлады, – дейди усы естелик комплексинде археологиялық әмелият өткериўде қатнасқан илимпаз М.Қыдырниязов. – Ҳақыйқатында да Үстирт тегислигинде Белеўли кәрўан сарайы жанында 100 гектардан аслам майданда жаўын суўы жыйналатуғын терең тақырлық, 8 суў сақлағыш ҳәм 4 қудық бар екенлиги анықланды.

    Белеўли – Уллы Жипек жолындағы бийбаҳа естелик (фото)

    Белеўли кәрўан сарайы 1 м қалың дийўаллар менен қоршалған. Дийўаллар буннан 30 млн жыл бурын өмир сүрген Тэтис океанынан қалған шығанақ таслардан қурылған. Кәрўан сарайға кирген жерде ени 3,8 метрлик дәрўаза бар. Бир ўақытлары портал-дәрўазаның алдынғы тәрепинен Регистандағы Шердар медресесиндеги сыяқлы еки арысланның сүўрети болған. Бирақ бүгинги күнде Белеўлиниң «арысланлары» белгисиз жолаўшылар тәрепинен алып кетилген, портал-дәрўазаның жоқарғы бөлегиндеги арка болса қулап түскен.

    Белеўли кәрўан сарайы 19 бөлме ҳәм қоймаханалардан ибарат. Кәрўан сарайдың тас дийўалларында палеографикалық жазыўлар, петроглиф-сүўретлер ушырасады. Оларды бул жерде қонған жолаўшылар, саяхатшылар, саўдагерлер жазып қалдырған. Олардың арасында ески латын ҳәриплеринде жазылған жазыўлар да бар.

    Белеўли – Уллы Жипек жолындағы бийбаҳа естелик (фото)

    -Белеўли мәдений-тарийхый, археологиялық комплекси Аралбойы халықларының дүрдана естеликлеринен бири, – дейди Қарақалпақстан Республикасы Мәдений мийрас объектлерин қорғаў ҳәм олардан пайдаланыў бойынша регионаллық мәмлекетлик инспекциясының баслығы Қуўаныш Шарипов. – Естелик комплекси Орайлық Азиядағы бийбаҳа тарийхый орын. Оны толық изертлеў, қурылмаларды реставрациялаў, оңлаў және экотуризм ушын пайдаланыў бүгинги күнниң әҳмийетли мәселеси болып есапланады.

    Белеўли – Уллы Жипек жолындағы бийбаҳа естелик (фото)

    Бүгинги күнде орта әсирдиң әжайып мийрасы Белеўли кәрўан сарайы инсаният итибарына мүтәж. Естеликти сақлап қалыў бойынша қыстаўлы илажлар көрилмесе, тәбият ҳәм адамзаттың қырсықлықлары себепли және бир бийбаҳа естелик жоқ болып кетиўи мүмкин.

    Анвар Насирлаев
    ӨзА.

    Дерек: kknews.uz

    Foto, Elimizde bo'limi | 26-iyul, 2018 jıl
    Bul bet 1676 ret ko'rildi.


    Reyting: Maqala unadima? Baha beriw sizin' qolın'ızda!
    +1


    Тағдир жолында

    Айралық паслының музлары ерип, Көрген түслеримиз оңынан келип, Мухаббат бағының гүллерин терип, Биз және ушрастық тәғдир жолында....

    Жалғызсаң

    Неге бүгин жалғызсаң? Жубың қайда қарлығаш, Жуп болып келер едиңиз, Сайрап ҳәр күн хош ҳаўаз,...

    Әкежан

    Мен ушын қайғырып, қуўансам күлип, Сиз бенен жүрермен бахытқа толып, Мениң ең исенген инсаным болып, Аман-саў жүргейсиз бәрҳә, әкежан!...

    Дүньядағы ең узын көпир

    Дүньядағы ең узын көпир қай жерде жайласқан. Узынлығы 42 километр болған бул көпир қашан қурылды. Көпир қурылысына неше мың адам қатнасты?...

    Уллы ҳәм мүқәддессең, Ғәрез ...

    Мүбәрек болсын жигирма жасың, Ғәрезсиз ел - Өзбекстаным, Бахыт қусың бәлентте қанат қақсын, Уллысаң, муқәддессең Ана-Ўатаным....

Зейин интеллектуал ойыны
   Логикалық сораўлар
    Logikalıq soraw #65
       Juwaplar sani: 6

    Logikalıq soraw #65

    Yapon tilinde "Toģiz"-"Kyu", "Úsh"-"San". Soraw : Yaponlardiñ zamanagòy SMSlerinde 39 sanı qanday mánisti ańlatadı?...

    Logikalıq soraw #64
       Juwaplar sani: 3

    Logikalıq soraw #64

    Men ol dostım menen 16 jasımda tanıstım ha'm sol doslıg'ımız 10 jılg'a sozıldı biraq 10 jıldan son' qısqa waqıt ayralıqta jasadıq. Son' azg'ana mu'ddetten ja'ne...

    Logikalıq soraw #63
       Juwaplar sani: 5

    Logikalıq soraw #63

    Bul kásip iyeleri jumıs waqtında hesh qashan aq reńdegi kiyimlerdi kiymeydi. Siz bul kiyimlerdi jumıs waqtında kiyip ju'riwge biypul bersen'iz de olar bul usınastan bas tartadı. Sebebi bul olar ushın...


 

 Поэзия әлеми
   Поэзиялық қосық қатарлары
  • She’rim senga

    Suv quyganday go’yo hamma yoq jim…
    Tun!! Seni tariflashga ojizman.
    Atrofda sokinlik suradi hukmin,
    Yana she’rim bilan yolg’izman….

      
    29-iyul, 2015 jıl. 1516 ret ko'rildi


  • Sag'ınıshtan aqqan ko'z jasım

    Sag'ınıshtan aqqan ko'z jasım
    Ne sebepli ashshı bolmasan',
    Jas janımdı qıynaysan' bunsha,
    Ayamaysan' tolıp ag'asan'.

      
    30-iyun, 2015 jıl. 1452 ret ko'rildi


  • Биреўге дүньяны әпермек болмаң...

    Биреўге дүньяны әпермек болмаң,
    Мейли дүнья қалсын дүнья ҳалында,
    Биреўге усынып гүл термек болмаң,
    Ол да өнип өссин шәмен бағында.

      
    21-dekabr, 2015 jıl. 3251 ret ko'rildi


  • Mehrga tashnadir qalb

    Qarangki bu olam go’zal shunchalar.
    Hatto unga boqib to’ymas ko’zlarim,
    Ammo odamlar bor qiziq bunchalar
    Anglab bo’lmas “ turli” aytgan so’zlarin…..

      
    29-iyul, 2015 jıl. 1754 ret ko'rildi


  • Нан аўыз тийип кет

    «Нан аўыз тийип кет» десе жеңгелер
    Қулағыма сондай жағымлы тийер
    Күйип-жанып атырсада жумысың
    «Нан аўыз тийместен» қәне кетип көр

      
    14-avgust, 2013 jıl. 2117 ret ko'rildi


  • Ustozlarga

    So’z boshida qalb to’ridan cheksiz salom ustozlarga,
    Bahshidadir dildagi eng shirin kalom ustozlarga,
    Butun borliq afv tilagay saharu shom ustozlarga,
    Rabbim, sabru shijoatin qil bardavom ustozlarga.

      
    29-iyul, 2015 jıl. 2181 ret ko'rildi


 

 Ашық жүрек
   Поэзиялық қосық қатарлары
  • Муҳаббат

    Гезлескенде ең дәслеп айдын көшеде,
    Тийилип қарадың мениң көзиме,
    Сырлы нәзер таслап, кулип жузиме,
    Жүректе из қалдырдың өшпес муҳаббат.

      
    28-aprel, 2013 jıl. 1654 ret ko'rildi


  • Sevolmaganimga!

    Senga ko’ngil qo’ygim kelar qo’yolmayman,
    Senga sirim aytgim kelar aytolmayman,
    Har kuni ham ko’rgim kelar ko’rolmayman,
    Seni qattiq sevgim kelar sevolmayman.

      
    12-mart, 2013 jıl. 1777 ret ko'rildi


  • Sevgi!

    Kirib kelsa yuraklarga sevgi fasli
    Yo’qoladi har faslning ko’rki gashti
    Afsus shikast yetkazadi har yurakga
    Lekin sevgi buyuk tuyg’umasmi asli?!

      
    14-mart, 2013 jıl. 2493 ret ko'rildi


  • Muhabbat

    Armon bo’lga muhabbat,
    Sarson bo’lga muhabbat,
    Orzulardan armonlari,
    Hirmon bo’lgan muhabbat.

      
    27-dekabr, 2014 jıl. 9909 ret ko'rildi


 




Allayar Logikalıq soraw #64
Joqari oqiw ornilari
Logikalıq soraw #65
Ha'mmen'izdi qutliqlaymiz juwap: "Thank you yaki Raxmet"
Logikalıq soraw #65
Juwap jazdi: Bawirjan g'a
Duris san kyu degen soz joq. Birsq usi 2 sozdi qosip aytsan Thank you degen sozge uqsap ketkeni ushin raxmet retinde paydalanadi .
Logikalıq soraw #65
Yaponiyada sankyu degen soz joq. Bul thank you agilshin tilindegi soz. Yaponiyada balkim 39- statiyasi bar bolip. Sogan baylanisli jaqsi xam jaman manisti anlatui mumkin.
Нервти сақлаўдың усыллары
ku'ndelikli kerekli mag'liwmat biraq itibar qaratpaymiz
raxmet jumislarinin'izda tabislar
Logikalıq soraw #62
каскадер
Logikalıq soraw #62
Пластелин
Логикалық сораў #47
Tumsigin Qisip oltiredi.
Qaraqalpaqstan radiosı – xalıq xızmetind ...
Sala




Megaline.uz 2012-2018
E-mail: info@megaline.uz
Сайт материалларын рухсатсыз жәриялаў қадаған етиледи.