Bul mobil menyu orni/ testing....


    Белеўли – Уллы Жипек жолындағы бийбаҳа естелик (фото)
    Белеўли – Уллы Жипек жолындағы бийбаҳа естелик (фото)
    Фото: Белеўли кәрўан сарайы

    Шексиз Үстирт тегисликлеринде бир неше мың жыллардан берли түрли дәўирлерге тийисли тарийхый ўақыялар менен тәбият ҳәдийселерин үнсиз бақлап киятырған археологиялық естеликлер көплеп табылады. Солардың бири Орайлық Азияны Төменги Волгабойы ҳәм Қубла-батыс Европа мәмлекетлери менен тутастырып келген, Уллы Жипек жолының бир тармағында жайласқан Белеўли кәрўан сарайы болып табылады.
    Белеўли – Уллы Жипек жолындағы бийбаҳа естелик (фото)

    Фото: Белеўли жанындағы жаўын суўы жыйналатуғын терең тақырлық

    – Орта әсирлерде Арал-Каспий аралығы, Үстирт тегислиги тек көшпели қәўимлер жайласқан шөл болып ғана қоймаған, ал бул аймақтан регионаллық байланыстағы әҳмийетке ийе кәрўан жоллары да өткен, – дейди тарийх илимлериниң докторы, профессор Муҳаммед-Шәрип Қыдырниязов. – Орайлық Үстиртте XIII-XIV әсирлерде қәлиплескен Уллы Жипек жолының тармағы Алтын Орда, Темурийлер дәўиринде жоқары раўажланған әҳмийетли саўда жолы болды.

    Белеўли кәрўан сарайы усы әҳмийетли саўда жолында әсирлер бойы қарым-қатнасықлар байланысы ушын хызмет етип келген.

    Белеўли – Уллы Жипек жолындағы бийбаҳа естелик (фото)
    Фото: Сардоба

    Белеўли кәрўан сарайы Қарақалпақстан Республикасының Қоңырат районы Жаслық посёлкасынан арқа-шығыста 67 км узақлықта жайласқан. Кәрўан сарай әтирапында қудықлар, суў сақлағышлар, қурылыс таслары шығарылатуғын карьерлер ҳәм орта әсир, жаңа дәўир қойымшылықлары бар. Қойымшылықлардағы қулпы таслар, жазыўлар, тасқа ойылған нағыслар жақсы сақланған. Бул естелик комплекси тарийхымыз ҳаққында бийбаҳа мағлыўматлар береди.

    Белеўли – Уллы Жипек жолындағы бийбаҳа естелик (фото)
    Фото: Сардоба

    Илимпазлардың атап өтиўинше, орта әсир, жаңа дәўир жазба дәреклеринде Белеўли естелиги ҳаққындағы мағлыўматлар жүдә аз. Бирақ марокколы уллы саяхатшы Ибн Баттута өзиниң «Саяхатнама» (1333-жыл) шығармасында: «Сарайшадан Гурганжға (Гөне Үргениш) шекем түйеге қосылған арбаларда келиў мүмкин. Үстирттиң төменги тегислигинде ҳәр еки ямаса үш күнлик аралықта қоныў орынлары бар. Оларда қудықлар жайласқан. Қудықларда жаўын менен қар суўлары жыйналады» – деп мағлыўмат береди. Буннан тысқары италиялы саўдагер Франческо Пегелотти 1342-жылы саўда жумысларына бағышланған «Саўдагерлерге әмелий көрсетпе» деп аталған шығармасында да олар келген саўда кәрўаны «Сарайшадан Үстирт – Гурганж бағдарында түйе арбаларда 20 күнде жетип барды» делинеди. Үстирт тегислигиндеги кәрўан сарайлар Испанияда дүзилген «Каталония атласы», ағалы-инили Пициганилердиң картасында (XV әсир) латынша атамаларда ушырасады. Кейин ала бул кәрўан жолының тармағы «Ноғай жолы» атамасы менен белгили болған.

    Белеўли – Уллы Жипек жолындағы бийбаҳа естелик (фото)

    Белеўли естелик комплексинде биринши мәрте 1946-1947-жыллары археолог Сергей Толстов тәрепинен археологиялық бақлаўлар өткерилген. Естеликтеги биринши стационар қазыў жумысларын өткен әсирдиң 80-жылларында нөкисли археологлар Юра Манылов, Муҳаммед-Шәрип Қыдырниязов, Базарбай Қайпановлар алып барған.

    Белеўли – Уллы Жипек жолындағы бийбаҳа естелик (фото)

    – Қазыў нәтийжелери Ибн Баттутаның барлық мағлыўматларын тастыйықлады, – дейди усы естелик комплексинде археологиялық әмелият өткериўде қатнасқан илимпаз М.Қыдырниязов. – Ҳақыйқатында да Үстирт тегислигинде Белеўли кәрўан сарайы жанында 100 гектардан аслам майданда жаўын суўы жыйналатуғын терең тақырлық, 8 суў сақлағыш ҳәм 4 қудық бар екенлиги анықланды.

    Белеўли – Уллы Жипек жолындағы бийбаҳа естелик (фото)

    Белеўли кәрўан сарайы 1 м қалың дийўаллар менен қоршалған. Дийўаллар буннан 30 млн жыл бурын өмир сүрген Тэтис океанынан қалған шығанақ таслардан қурылған. Кәрўан сарайға кирген жерде ени 3,8 метрлик дәрўаза бар. Бир ўақытлары портал-дәрўазаның алдынғы тәрепинен Регистандағы Шердар медресесиндеги сыяқлы еки арысланның сүўрети болған. Бирақ бүгинги күнде Белеўлиниң «арысланлары» белгисиз жолаўшылар тәрепинен алып кетилген, портал-дәрўазаның жоқарғы бөлегиндеги арка болса қулап түскен.

    Белеўли кәрўан сарайы 19 бөлме ҳәм қоймаханалардан ибарат. Кәрўан сарайдың тас дийўалларында палеографикалық жазыўлар, петроглиф-сүўретлер ушырасады. Оларды бул жерде қонған жолаўшылар, саяхатшылар, саўдагерлер жазып қалдырған. Олардың арасында ески латын ҳәриплеринде жазылған жазыўлар да бар.

    Белеўли – Уллы Жипек жолындағы бийбаҳа естелик (фото)

    -Белеўли мәдений-тарийхый, археологиялық комплекси Аралбойы халықларының дүрдана естеликлеринен бири, – дейди Қарақалпақстан Республикасы Мәдений мийрас объектлерин қорғаў ҳәм олардан пайдаланыў бойынша регионаллық мәмлекетлик инспекциясының баслығы Қуўаныш Шарипов. – Естелик комплекси Орайлық Азиядағы бийбаҳа тарийхый орын. Оны толық изертлеў, қурылмаларды реставрациялаў, оңлаў және экотуризм ушын пайдаланыў бүгинги күнниң әҳмийетли мәселеси болып есапланады.

    Белеўли – Уллы Жипек жолындағы бийбаҳа естелик (фото)

    Бүгинги күнде орта әсирдиң әжайып мийрасы Белеўли кәрўан сарайы инсаният итибарына мүтәж. Естеликти сақлап қалыў бойынша қыстаўлы илажлар көрилмесе, тәбият ҳәм адамзаттың қырсықлықлары себепли және бир бийбаҳа естелик жоқ болып кетиўи мүмкин.

    Анвар Насирлаев
    ӨзА.

    Дерек: kknews.uz

    Foto, Elimizde bo'limi | 26-iyul, 2018 jıl
    Bul bet 340 ret ko'rildi.


    Reyting: Maqala unadima? Baha beriw sizin' qolın'ızda!
    +1


    Тағдир жолында

    Айралық паслының музлары ерип, Көрген түслеримиз оңынан келип, Мухаббат бағының гүллерин терип, Биз және ушрастық тәғдир жолында....

    Жалғызсаң

    Неге бүгин жалғызсаң? Жубың қайда қарлығаш, Жуп болып келер едиңиз, Сайрап ҳәр күн хош ҳаўаз,...

    Әкежан

    Мен ушын қайғырып, қуўансам күлип, Сиз бенен жүрермен бахытқа толып, Мениң ең исенген инсаным болып, Аман-саў жүргейсиз бәрҳә, әкежан!...

    Дүньядағы ең узын көпир

    Дүньядағы ең узын көпир қай жерде жайласқан. Узынлығы 42 километр болған бул көпир қашан қурылды. Көпир қурылысына неше мың адам қатнасты?...

    Уллы ҳәм мүқәддессең, Ғәрез ...

    Мүбәрек болсын жигирма жасың, Ғәрезсиз ел - Өзбекстаным, Бахыт қусың бәлентте қанат қақсын, Уллысаң, муқәддессең Ана-Ўатаным....

    Kommentariya jazıw
    Pikir bildiriw

    Kodtı kiritin':
    Включите эту картинку для отображения кода безопасности
    basqası



Зейин интеллектуал ойыны
   Логикалық сораўлар
    Logikalıq soraw #65
       Juwaplar sani: 6

    Logikalıq soraw #65

    Yapon tilinde "Toģiz"-"Kyu", "Úsh"-"San". Soraw : Yaponlardiñ zamanagòy SMSlerinde 39 sanı qanday mánisti ańlatadı?...

    Logikalıq soraw #64
       Juwaplar sani: 2

    Logikalıq soraw #64

    Men ol dostım menen 16 jasımda tanıstım ha'm sol doslıg'ımız 10 jılg'a sozıldı biraq 10 jıldan son' qısqa waqıt ayralıqta jasadıq. Son' azg'ana mu'ddetten ja'ne...

    Logikalıq soraw #63
       Juwaplar sani: 4

    Logikalıq soraw #63

    Bul kásip iyeleri jumıs waqtında hesh qashan aq reńdegi kiyimlerdi kiymeydi. Siz bul kiyimlerdi jumıs waqtında kiyip ju'riwge biypul bersen'iz de olar bul usınastan bas tartadı. Sebebi bul olar ushın...

 

 Поэзия әлеми
   Поэзиялық қосық қатарлары
  • Сағынаман

    Мектеп кушағында өткен балалық,
    Артта қалган сол бир қәте шалалық,
    Енди бизди байлап турар аралық,
    Шын досларым мен сизлерди сағынаман.

      
    26-oktyabr, 2015 jıl. 790 ret ko'rildi


  • Ustozlarga

    So’z boshida qalb to’ridan cheksiz salom ustozlarga,
    Bahshidadir dildagi eng shirin kalom ustozlarga,
    Butun borliq afv tilagay saharu shom ustozlarga,
    Rabbim, sabru shijoatin qil bardavom ustozlarga.

      
    29-iyul, 2015 jıl. 1349 ret ko'rildi


  • Өзбекстан – нурлы ўатаным мениң

    Бухара, Самарқанд, Хийўа, Хорезм,
    Тарийхый дереклерге байдур елим,
    Ҳәтте таң қалдырған дүньяның жүзин,
    Өзбекстан – нурлы ўатаным мениң.

      
    17-may, 2013 jıl. 1239 ret ko'rildi


  • Ўақыт

    Кешеги бир кишкене бөбек,
    Жас жетип, камалға толды,
    Бағымдағы бир қарыс нәлше,
    Үлкен терек мийўалы болды.

      
    26-oktyabr, 2015 jıl. 863 ret ko'rildi


  • Jannan a’ziyz, anajan

    Jaralg’an insanman haslı o’zin’nen,
    Er jetip o’stim men senin’ mehrin’nen,
    Hesh qashan jasların’ to’kpe ko’zin’nen,
    Men ushın jannan da a’ziyz, anajan.

      
    08-mart, 2014 jıl. 1639 ret ko'rildi


  • “Watan”

    Tumaristin’ qarnınan,
    Tuwılıpsan’ jan bolıp.
    Shıraqlardın’ murnınan,
    Atlıg’ıpsan’ qan bolıp.

      
    04-iyul, 2015 jıl. 1417 ret ko'rildi


 

 Ашық жүрек
   Поэзиялық қосық қатарлары
  • Соңғы пушайман

    Жүрегиме отлар жаққан гөззалсаң,
    Жүрдим излериңде пәрўанаң болып.
    Дедиң, сөзлериме қулақ салмастан,
    Қалайық ҳәмийше бизлер дос болып.

      
    01-avgust, 2014 jıl. 4111 ret ko'rildi


  • Kewil nalası

    Ju’rekti dag’ladın’, qıynadın’ jandı,
    Nege o’zligin’e qayta almadın’,
    Kewil jalg’anın’a toyındı qandı,
    Jigit bolıp bir so’zin’de qalmadın’.

      
    16-oktyabr, 2015 jıl. 1095 ret ko'rildi


  • Unitolmayman!

    O’zga yorni sevolmayman,
    Sendan hecham kecholmayman,
    Sensiz hecham yasholmayman,
    Nega seni unitolmayman?!

      
    12-mart, 2013 jıl. 1393 ret ko'rildi


  • Кешир мени

    Кеширалсаң кешир мени сүйгеним,
    Тағдир сынар екен буны билмедим.
    Ерип душпанымның жалған сөзине,
    Тойымызға разылық бермедим.

      
    01-avgust, 2014 jıl. 1546 ret ko'rildi


 




Қазақстанда қағаз түринде ...
Привет, феозва вот тут заработал, только не кому не говори больше

_________________________guide-traveler.ru
Қазақстанда қағаз түринде ...
Привет, Наргиза вот тут заработал, только не кому не говори больше

_________________________guide-traveler.ru
Logikalıq soraw #65
Ha'mmen'izdi qutliqlaymiz juwap: "Thank you yaki Raxmet"
Logikalıq soraw #65
Juwap jazdi: Bawirjan g'a
Duris san kyu degen soz joq. Birsq usi 2 sozdi qosip aytsan Thank you degen sozge uqsap ketkeni ushin raxmet retinde paydalanadi .
Logikalıq soraw #65
Yaponiyada sankyu degen soz joq. Bul thank you agilshin tilindegi soz. Yaponiyada balkim 39- statiyasi bar bolip. Sogan baylanisli jaqsi xam jaman manisti anlatui mumkin.
Нервти сақлаўдың усыллары
ku'ndelikli kerekli mag'liwmat biraq itibar qaratpaymiz
raxmet jumislarinin'izda tabislar
Logikalıq soraw #62
каскадер
Logikalıq soraw #62
Пластелин
Логикалық сораў #47
Tumsigin Qisip oltiredi.
Инновациялық жаңалықлар
hotblog.uz




Megaline.uz 2012-2018
E-mail: info@megaline.uz
Сайт материалларын рухсатсыз жәриялаў қадаған етиледи.